Anlatım Biçimleri

Açıklayıcı Anlatım:

– Amaç bir konuda bilgi vermektir. Söz sanatları fazla kullanılmaz. – Dil süssüz, sade ve açıktır. – Düşünceyi geliştirme yollarından; tanımlamalardan, örneklerden, karşılaştırmalardan ve sayısal verilerden yararlanma gibi yollardan faydalanılır. – Nesnel bir anlatım vardır. – Ders kitapları, ansiklopediler ya da diğer bilimsel yapıtlarda kullanılır.

Not: Nesnel: Kişisel görüşten bağımsız, duygusallıktan uzak, ispat edilebilir yargılar. Öznel: Kişilere göre değişen, duygusal ve ispat edilemez yargılar.

Örn: Sanat yaşamın durumunu yeniden kazanabilelim diye vardır, şeyleri bize hissettirmek için vardır. Sanatın amacı şeylerin duyumunu bilindikleri biçimiyle değil de algıladıkları biçimiyle aktarmaktır. Sanatın tekniği, nesneleri “yabancılaştırmak”, biçimleri geliştirmek, algılayışın güçlülüğü ve süresini arttırmaktır. Çünkü algılama süreci kendi başına bir estetik amaçtır ve uzatılması gerekir.

Tartışmacı Anlatım: Dinleyenlerin ya da okuyanların kanılarını (Kanı: Birinin bir konudaki düşüncesi, görüşü, kanaat), duygu düşünce ve davranışlarını değiştirmek amacıyla başvurulan anlatım biçimidir.

– Bence, oysaki… gibi ifadelere yer verilir. – Sohbet havası vardır. – Öznel ifadelere yer verilir. – Soru ve cevaplar içerir. – Tartışmacı ve açıklayıcı anlatım çoğu kez iç içedir fakat tartışma öncelikle bir düşünüş ve anlayış çatışmasının ürünü olması yönüyle açıklamadan ayrılır. – Tartışma en kısa şekliyle düşüncenin çatışmasının ürünü olarak adlandırılır. – Herhangi bir konuda bir görüş, bir tez öne sürmek, bir görüşü ya da düşünceyi destekleyip savunmak ya da yerleşik bir kanıyı eleştirip, çürütmek amacıyla hazırlanır. – Yazarın her şeyden önce inandırıcı olması iddiası vardır. – Yazar öne sürdüğü her görüşü, savunduğu her düşünceyi örnek belge ve tanık unsurları ile kanıtlar. – Dil günlük konuşma dilidir.

Örn: Ben aydınların birçok ansiklopedik bilgiyi bilmeleri gerektiğine inanmıyorum. Türk halkının “aydın” anlayışındaki en büyük yanlışlığı aydının birçok ansiklopedik bilgiyi bilmesi gerektiğini düşünmesi. Oysa aydın birçok bilgiyi kırk ambar gibi belleğinde taşıyan değil, bu bilgilere nasıl ulaşacağını, onları nerede bulacağını, onlardan nasıl yararlanacağını bilen kişidir.

Betimleyici Anlatım: En kısa şekliyle sözcüklerle resim çizmektir. Herhangi bir şeyin göz önünde canlandırılması, zihinde şekillendirilmesi amacıyla yapılan anlatımdır.

– Betimleyici anlatımda benzetmelerden, karşılaştırmalardan, mecazlardan ve ön adlardan bolca yararlanılır.

Not: Nesnel Betimleme: Bir fotoğraf gerçekliğiyle betimlenen şeyin yalnızca görünen ayrıntılarını belli bir düzen içinde anlatmaktır. İzlenimsel Betimleme: Betimlenen şeyin yazarın duyguları üzerinde bıraktığı etkiyi de anlatmasıdır. Portre: İnsanın fiziksel veya ruhsal yapısının betimlenmesidir.

Örn: Bu ne uzun, ne can sıkıcı bir yoldu. Durgun sularda fışkırmış pirinç başaklarıyla oklar boyunca giden kamışların yeşilliği yamaçlar ardında görünmez olunca, kurak, düz bir toprak iki gün boyunca hiçbir köye, hiçbir değirmene, hatta iki cılız söğüdün gölgelediği bir su başına bile uğramadan ıssız, kavruk devam edip gidiyordu. Sonra dik kayalı bir yokuş, korkunç bir boğaz aşılıyor, tepesine yaklaştıkça serin bir rüzgarla beraber hoş bir manzara başlıyordu.

Öyküleyici Anlatım:

Olay Öyküsü:

– Roman ve hikayenin kullandığı anlatım biçimidir. – Yazar bir düşünceyi bir olay aracılığıyla okura sunmayı amaçlar. – Bir durumdan başka bir duruma geçiş bu anlatım biçiminin en belirgin özelliğidir. – Sanatsal öykülemenin temel özelliği bir olayı anlatarak okuru o olayın içine çekmek, olayın içinde yaşatmaktır.

Not: İzlenimci Öyküleme: Temel amaç yaşanmışlıklarla ilgili olarak bilgi vermek, ona izlenim kazandırmaktır

Örn: Ağaçların arasındaki dar yoldan denize iniyorlardı. Çocuğun sarı saçları rüzgarın etkisiyle dağılmıştı. Gözleri daha ışıklıydı, babasının önünde mutlulukla yürüyordu. Epey yürüdükten sonra bir taş yığınından ibaret, yosunlu bir çeşmenin yanında, bir kız çocuğuna rastladı. Onunla biraz konuştuktan sonra neşeyle yollarına devam ettiler.